Bolaligimizni o`g`irlamang!

Ismigul Sayfullaeva
Саралаш

XXI asr yangi texnologiyal ar asri. Bugungi kunda har bir insonda android telefonlar, televizorlar hamda kompyuterlar mavjud. Bu qurilmalardan kundalik turmushimizda, har kuni foydalanamiz, kerakli ma`lumotlarni olamiz, o`qiymiz, o`rganamiz yoki farzandimizga ovunchoq sifatida qo`liga tutqazamiz. Albatta inson o`qib-o`rganishi, biron narsaga intilishi, o`zi uchun kerakli hayotiy tajribalarni, osongina kichkina qurilmalar orqali online tarzida orttirishi yaxshi albatta. Lekin, yoshiga to`lmagan yoki bog`cha yoshidagi farzandimiz, qo`liga telefon tutqazishimiz yaxshimikin? Farzandimiz, telefon ekranini barmoqlari bilan o`ynasa yoxud biron o`yinni yoki videoni tomosha qilsa xursand bo`lamiz va o`z-o`zidan “Hozirdan telefon nimaligini biladiya, bizni davrimizda bunday texnologiyalar bo`lmagandi”, deb qo`yamiz. Ertaga buning keltirib chiqaradigan oqibatlarini bilib-bilmay qo`liga tutqazishimiz to`g`rimikan? Bir o`ylab ko`rdingizmi, farzandimizning eng quvnoq, beg`ubor, unutilmas eng shirin davrini, bolani ovutish yoki bizga halaqit qilmasligi uchun qandaydir telefonga yoki televizorga bog`lab qo`ymayabmizmikan?

Ma`lumotlarga qaraganda 3 yoshdan 5 yoshgacha bo`lgan davrda, bolalar har qanday yangi ma’lumotni tezda qabul qilar ekan va yodda saqlab qolarkan. Bilamizki, ular uchun olam turli yangiliklarga, bilimlar va g‘aroyibotlarga boy. Afsuski, hozirgi davrda ko`pchilik ota-onalar farzandlarini telefon, kompyuter o`yinlari bilan band bo`lib qolganiga beparvolik bilan qarayotganiga guvoh bo`lamiz. Bolalar bilan birga o`ynaydigan ularning vaqtini maroqli, qiziqarli o`tkazish mumkin bo`lgan o`yinlar borligini unutib qo`yishmoqda. Biz ota-onalar farzandimiz bizga halaqit qilmasa, telefon yoki televizor ko`rib o`tirsa bo`ldi, faqat harhasha qilmasa deymiz. Bir yoshli bola ham telefondagi o`yin nima ekanligini biladi. Lekin jajji go`dak, uning qanchalik zarar ekanligini bilmaydi. Undan tarqalayotgan radiatsiyani bilib, yig`lamasa bo`ldi deya qo`liga tutqazamiz. Oxir-oqibat, farzandlarimiz turli virtual o`yinlarning quliga aylanib qolayotganini sezmay qolyabmiz.

Aslida bolaning bevosita shaxs sifatida rivojlanishida turli virtual o`yinlardan ko`ra, o`zining o`rtoqlari bilan o`ynab, muloqot qilish mumkin bo`lgan har xil rivojlantiruvchi, harakatli o`yinlarni o`ynash maqsadga muvofiqdir.

Bunday o`yinlar bolalarni jismonan tetik, baquvvat o`stirish bilan birga, ularning diqqatini, tafakkurini, nutqini, mantiqiy fikrlashini, dunyoqarashini ham rivojlantiradi. Bundan tashqari o`yinlarda jajji insonning barcha sezgi organlari ishtirok etadi, mayda qo`l motorikasi rivojlanib, nutqi ravonlashadi. Virtual olam esa bolaga bunday imkoniyatlarni bera olmaydi. Virtual o`yinlarning ijobiy tomonidan ham, uning keltirib chiqaradigan salbiy tomonlari ko`proqdir. Misol sifatida “ko`k kit”o`yinini aytishimiz mumkin. Bolaning bir joyda muttasil, qimirlamasdan, butun e`tiborini, diqqatini faqat o`sha o`yinga qaratishi, atrofidagi insonlarga befarq bo`lib qolishiga, jaxldor, ruhiyatining buzilishiga sabab bo`lmoqda. Bola faqat kimlarnidur otib o`ldirish yoki virtual olamdagi mushukchani yoxud kuchukchani ovqatlantirish, uning ehtiyojlarini qondirish bilan cheklanib, unga bevosita bog`lanib qolmoqda. Bu o`yinlar bolani sehrlab, oxir-oqibat ovutuvchi vosita sifatida yana qo`liga tutqazishga to`g`ri kelmoqda. To`g`ri, bolaning aqliy salohiyatini oshiruvchi foydali virtual o`yinlar ham mavjud. Lekin bu o`yinlarni ham bolaning yoshini hisobga olgan holda, 20-25minutga rag`batlantiruvchi vosita sifatida bersak, mening nazarimda to`g`rib o`lar edi.

Aslida bola bilan iloji boricha ko‘proq vaqt o‘tqazish, hech bo`lmaganda kuniga bir soat ajratib suhbatlashish orqali uni yanada yaxshi tushunish, uning hayol dunyosiga sayr qilishingiz mumkin. Har qanday bola o`yinni juda yaxshi ko`radi, shunday ekan bola bilan ko`proq turli harakatli, mantiqiy fikrlashni oshiradigan, uning xotirasini, dunyoqarashini, diqqatini shakllantiradigan o`yinlarni o`ynash juda muhim. A.P.Usova shunday degan edi: “Bolalar hayoti va faoliyatini to`g`ri tashkil etish-ularni tarbiyalash demakdir. Bolalarning tarbiyalanishining o`yin shakli shuning uchun ham samarali natija beradiki, o`yinda bola yashashni o`rganmaydi, balki o`z hayoti bilan yashaydi”. Haqiqatda, o`yin bolalar uchun haqiqiy hayotdir. Shunday ekan jajji farzandlarimizga ko`proq e`tiborliroq bo`laylik. Ularni virtual olamga bog`lamasdan, ko`proq mavjud dunyo bilan tanishtirib, Vatanga kerakli inson bo`lib voyaga yetishida yordam beraylik.

3.25 / 23

  • Ҳакамлар баҳоси
    3.25 / 23
  • Блогерлар баҳоси
    4.15 / 4
  • Муштарийлар баҳоси
    4.37 / 15

Ушбу блогпост учун овоз бериш муддати тугаган

3 Олимжон Солижон ўғли 05/05, 21:31
3.5 Расул Кушербаев 10/05, 21:28
4 Маҳсуджон Асқаров 13/05, 13:03
3 Саид-Абдулазиз Юсупов 16/05, 01:39
4 Шерзод Шерматов 17/05, 16:14
3 Бахтиёр Шералиев 18/05, 13:15

Hurmatli muallif chempionatga yuborgan materialingiz deyarli umumiy gaplar atrofida aylanib yuribdi. Masala haqiqatdan ham ijtimoiy ahamiyatga ega, lekin uni bloger sifatida asoslashingiz, ochishingiz, taklif, tahlil, xulosalar berishingiz lozim edi. Nimadir shunchaki yomonlash bilan ish bitmaydi. Boshqa muqobil versiyangiz bo'lmasa nimadir yomonlashdan naf yo'q!

3 Беҳзод Қобулов 18/05, 13:38

На ёзилиши, на фактлари эътиборни тортади. Жуда эзма услубда ёзилган.

4 Нигора Умарова 18/05, 20:41
2 Давронбек Тожиалиев 19/05, 13:27
3 Мақсуд Саломов 19/05, 15:16
3 Тўлқин Юсупов 19/05, 17:41
3 Уйғун Ғафуров 19/05, 18:39
3 Умид Гафуров 20/05, 00:22
3 Музаффар Назаров 20/05, 17:42
3 Шунқор Чориев 20/05, 20:48
3 Абдумалик Носиров 20/05, 23:04
3 Мубашшир Аҳмад 20/05, 23:44
3 Қаҳрамон Асланов 21/05, 09:17
3 Мансур Тангишов 21/05, 11:30
3 Иноят Садикова 21/05, 14:03
4 Нодир Закиров 21/05, 14:04
4 Адҳам Отажонов 21/05, 19:34
3.5 Ботиржон Шерматов 21/05, 21:14
Фикр билдириш учун рўйхатдан ўтинг
20 та фикр